Van bananendieet tot bloedtest: 12 verrassende feiten over coeliakie

Coeliakie komt voor bij 1-1,5 procent van de Nederlandse bevolking. Dat betekent dat minstens 1 op de 100 personen coeliakie heeft. Hoeveel mensen werken er op je kantoor, of zitten er op jouw school? Zijn dat er 100 of meer? Dan kan het dus zijn dat er minstens één persoon met coeliakie bij zit.

Aan het begin van de twintigste eeuw hadden veel kinderen last van een mysterieuze, ernstige ziekte. Er gingen zelfs veel kinderen aan dood. Een Amerikaanse kinderarts genaamd Sidney Valentine Haas besloot deze kinderen op een strikt dieet te zetten, waarin ze alleen bananen mochten eten. Deze kinderen knapten snel op en werden met een dieet van alleen bepaalde koolhydraten naar huis gestuurd.

De Griekse arts en schrijver van medische teksten, Aretaeus van Cappadocië, gebruikte het woord koelia, Grieks voor buik, en bedacht de term koiliakos, wat vertaald kan  worden naar ‘in de buik lijden’. Aretaeus schreef de meeste van zijn teksten in de tweede eeuw na Christus en was een voorloper van zijn tijd. Zo heeft hij ook de naam voor diabetes bedacht.

Dokter Willem Karel Dicke legde dit verband rond het einde van de Tweede  Wereldoorlog. Helaas werd hij niet altijd serieus genomen. Het duurde daarom best een tijd voordat het tarwevrije dieet voor mensen met coeliakie als geaccepteerde behandeling werd gezien. Nadat het duidelijk werd dat klachten ontstonden door het gluten in tarwe, werd het tarwevrije dieet uitgebreid met andere bronnen van gluten, en ontstond het glutenvrije dieet.

Het gebruik van tarwe, bijvoorbeeld in de vorm van tarwezetmeel, als verdikkingsmiddel maakt sommige onverwachte producten onveilig voor mensen met coeliakie. Dat maakt het glutenvrije dieet vaak ingewikkelder dan sommige mensen denken.

In 2008 werden er in Italië resten gevonden van een vrouw van 18-20 jaar uit de eerste eeuw na Chr. Zij had niet alleen de genetische aanleg voor coeliakie, maar haar botten lieten ook de gevolgen van coeliakie zien.

Lange tijd kon coeliakie alleen worden vastgesteld door een endoscopie. Daarbij wordt via een slangetje door de mond een klein stukje darmweefsel weggenomen om onder de microscoop te bekijken. Vooral voor kinderen was dit een belastend onderzoek. Gebleken is dat de diagnose coeliakie ook betrouwbaar kan worden vastgesteld door bloedonderzoek. In sommige twijfelgevallen is een endoscopie nog steeds nodig. Maar in de meeste gevallen hoeven kinderen en volwassenen dit onderzoek niet meer te ondergaan.

Er wordt vaak gedacht dat coeliakie een glutenallergie is, maar dat klopt niet. De reactie van het lichaam op gluten bij iemand met coeliakie is net iets anders dan bij een allergie. Coeliakie is een auto-immuunziekte, waarbij het immuunsysteem de eigen darmen aanvalt wanneer iemand gluten eet.

Lang werd gedacht dat coeliakie alleen op kinderleeftijd begon. Mensen die later werden gediagnosticeerd zouden al die tijd al coeliakie hebben gehad, maar dat was gewoon nog niet vastgesteld. Nieuw onderzoek heeft aangetoond dat je op elke leeftijd coeliakie kan krijgen. Sterker nog, coeliakie lijkt relatief vaak te beginnen tussen de 70-75 jaar, alhoewel de meeste mensen nog steeds coeliakie lijken te ontwikkelen in de kindertijd.

Het woord intolerantie wordt vaak gebruikt wanneer mensen last hebben van bepaalde voedingsmiddelen, zoals tomaten of melk, maar het  immuunsysteem daar niet bij betrokken is. Bij een auto-immuunziekte  zoals coeliakie is het immuunsysteem wel degelijk betrokken. In de praktijk wordt coeliakie toch vaak een glutenintolerantie genoemd. Dit is wat makkelijker  uit te leggen dan ‘coeliakie’ of ‘auto-immuunziekte.

Zo’n driekwart van de mensen met coeliakie is een vrouw. Hoe dat komt is nog onbekend. Het zou kunnen dat vrouwen meer klachten hebben, of dat hun klachten beter herkenbaar zijn. Of coeliakie ontwikkelt zich simpelweg minder vaak bij mannen. Hier wordt nog volop onderzoek naar gedaan.

De Nederlandse Coeliakie Vereniging begon in 1974. Bij de eerste echte telling in 1979 had de NCV 860 leden. VANDAAG DE DAG HEEFT DE NCV RUIM 23.000 LEDEN. De NCV groeit nog steeds, er worden immers steeds meer  mensen gediagnosticeerd met coeliakie.